Raf- og rafeindatæki

Framleiðendur og innflytjendur raf- og rafeindatækja bera ábyrgð á þeim raf- og rafeindatækjum sem framleidd eru hér á landi eða flutt inn hingað til lands. Í ábyrgð framleiðenda og innflytjenda felst að þeir skulu fjármagna og tryggja meðhöndlun raf- og rafeindatækjaúrgangs. Ábyrgð framleiðanda og innflytjenda nær til landsins alls án tillits til þess hvar varan er seld.

Framleiðendur og innflytjendur eiga einnig að sjá til þess að raf- og rafeindatæki séu merkt með mynd af yfirstrikaðri sorptunnu, en merkið gefur til kynna að safna skuli raftækjum sérstaklega. Framleiðendum og innflytjendum ber einnig að upplýsa kaupendur um rétta förgun tækjanna og að það sé þeim að kostnaðarlausu.

Markmiðið með ofangreindri framleiðendaábyrgð er að draga úr myndun raf- og raftækjaúrgangs, auka endurnýtingu og endurnotkun á slíkum úrgangi og vinna að aukinni umhverfisvitund allra sem koma að vörunni á lífsferli hennar.

Framleiðandi og innflytjandi er aðili sem, óháð þeirri sölutækni sem er notuð,

  • framleiðir og selur raf- og rafeindatæki undir eigin vörumerki
  • endurselur raf- og rafeindatæki, undir eigin vörumerki, sem aðrir birgjar framleiða; endursöluaðilinn telst þó ekki vera framleiðandi ef vörumerki framleiðandans er á tækjabúnaðinum
  • eða flytur raf- og rafeindatæki inn eða út úr landinu í atvinnuskyni.

Breytt fyrirkomulag við innflutning frá 1. janúar 2015

Raf- og rafeindatæki falla nú undir lög nr. 162/2002 um úrvinnslugjald. Sjá nánar einnig urvinnslusjodur.is. Úrvinnslusjóði er falið það hlutverk framleiðanda og innflytjanda að tryggja söfnun og meðhöndlun raf- og rafeindatækjaúrgangs. Sjóðnum ber einnig að ná tölulegum markmiðum um undirbúning fyrir endurnotkun, endurvinnslu, endurnýtingu, söfnun og förgun raf- og rafeindatækjaúrgangs. Til að standa undir kostnaði er lagt á sérstakt úrvinnslugjald. Framleiðendum og innflytjendum ber einnig að vera skráðir í skráningarkerfi framleiðenda og innflytjenda hjá Umhverfisstofnun og gerist það sjálfvirkt í gegnum Tollstjórann.

Lög og reglugerðir

Kynning á breytingu á reglugerðum um rafhlöður, rafgeyma og raf- og rafeindatæki 

Í október var haldinn stuttur kynningarfundur fyrir atvinnurekendur og sveitarfélög um breytingar á reglugerðum um rafhlöður og rafgeyma og raf- og rafeindatækjaúrgang. Einnig var farið stuttlega yfir í hverju eftirlit Umhverfisstofnunar felst. Kynninguna má sjá hér.

Innflytjendur og framleiðendur eru ábyrgir fyrir því að:

  • Vera skráðir í skráningarkerfi hjá Umhverfisstofnun (innflytjendur eru sjálfkrafa skráðir í gegnum Tollstjóra en framleiðendur þessara vara þurfa að skrá sig hjá Ríkisskattstjóra).
  • Merkja raf- og rafeindatæki (sjálfa vöruna) með tunnumerkinu (yfirstrikuð sorptunna)
  • Upplýsa kaupendur um að raf- og rafeindatæki eiga að flokka sérstaklega (megi ekki fara í almenna sorpið) og skila á móttökustöðvar (t.d. Sorpu, gámafélaga) og það sé gjaldfrjálst.

Sveitarfélög eru ábyrg fyrir því að:

  • Starfrækja söfnunarstöðvar í sveitarfélaginu
  • Skulu hafa aðstöðu fyrir móttöku á raf- og rafeindatækjaúrgangi og að móttakan sé gjaldfrjáls
  • Ber einnig að veita leiðbeininar um hvernig beri að flokka raf- og rafeindatækjaúrgang og skila honum til söfnunarstöðva og að þessi úrgangur megi ekki fara í almennan úrgang.

Markmið eftirlitsins er að sjá til þess að lögum og reglum sé framfylgt. Í því felst meðal annars að hækka söfnunarhlutfall þessa úrgangs og sjá til þess að upplýsingagjöf til viðskiptavina sé framfylgt. Því er mikilvægt að verkefnið sé unnið í góðu samstarfi við aðila á markaði og að allir hlutaaðeigandi komi að því að hvetja notendur til að skila úrganginum rétt af sér. Umhverfisstofnun hefur sett upp eftirlitsáætlun til ársloka 2017 þar sem gert er ráð fyrir að fara í eftirlit til alls 52 aðila er framleiða eða flytja inn raf- og rafeindatæki. Einnig mun stofnunin veita fyrirtækjum leiðbeiningar um hvernig uppfylla á ákvæði laganna.

Eftirlitstímabil

Tími

Fjöldi framleiðenda og innflytjenda

2015

4 vikur

16 aðilar

2016

4,5 vikur

18 aðilar

2017

4,5 vikur

18 aðilar

 

Umhverfisstofnun er heimilt að óska eftir upplýsingum frá tolla- og skattayfirvöldum um heildarmagn, magn í einstökum flokkum og magn frá einstökum framleiðendum og innflytjendum vegna framleiðslu og innflutnings á raf- og rafeindatækjum sem falla undir lögin. 

Umhverfisstofnun tekur saman upplýsingar um söfnun og úrvinnslu raf- og rafeindatækjaúrgangs og upplýsingar um hvort markmiðum um endurnotkun og endurnýtingu hafi náðst. Markmið um endurnýtingu eru á bilunum 70-80% miðað við meðalþyngd hvers tækis, breytilegt eftir flokkum og endurnotkun og endurvinnsla íhluta, efniviðar og efna á að vera a.m.k. á bilinu 50% - 75%  miðað við meðalþyngd hvers tækis, breytilegt eftir flokkum.

Árið 2015 var farið í alls 43 eftirlit hjá 17 fyrirtækjum sem ýmist voru framleiðendur eða innflytjendur rafhlaða, rafgeyma og raf- og rafeindatækja eða sölu- og dreifingaraðili rafhlaða og rafgeyma. Alls voru 118 vörur skoðaðar og 76 athugasemdir gerðar. Allir aðilarnir í eftirlitinu þurftu að gera úrbætur hjá sér sem vörðuðu ýmist tunnumerki á vöru, upplýsingaskyldu, móttöku og efnainnihald. Eftirlit með skyldum sveitarfélaga hófst einnig á árinu og var framhaldið á árinu 2016.

Hvað á fyrirtæki að gera sem fær athugasemd eftir eftirlitsheimsókn?

  • Ráðast í úrbætur samkvæmt niðurstöðum eftirlitsheimsóknar
  • Hægt að senda fyrirspurnir eða leita ráða hjá ust@ust.is
  • Innflutningsaðilar og framleiðendur bera mesta ábyrgðina á því að réttar upplýsingar berist til viðskiptavina. Þá geta þeir aðilar þar sem vörur eru ekki nægilega vel merkar leyst úr því með því að til dæmis:
    • Hafa almennar upplýsingar til viðskiptavina við afgreiðslukassa eða við hillur með raf- og rafeindatækjum
    • Setja upplýsingar á kvittanir til viðskiptavina
    • Setja upplýsingar á vefsíðu

Til að ná auknu söfnunarhlutfalli á raf- og rafeindatækjaúrgangi þá er mikilvægt að öllum notendum (fyrirtækjum og einstaklingum) sé kunnugt um hvernig þeim beri að flokka og skila vörunum eftir notkun. Söfnunarhlutfall raf- og rafeindatækja hefur aukist milli ára en mikilvægt er að gera enn betur (sjá greiningu á http://ust.is/einstaklingar/urgangur/tolfraedi/). Innihaldsefni í þessum vörum geta verið skaðleg heilsu og umhverfi og því mikilvægt að fá þessa úrgangsflokka til endurvinnslu og endurnýtingar. Þannig er hægt að koma í veg fyrir að efni úr þeim mengi umhverfið okkar og um leið minnkum við sóun á hráefnum eins og nikkel, blý, kópar, járn, ál, plast og lithium og fleiri efnum.

Innflytjendur og framleiðendur raf- og rafeindatækja ber skylda að upplýsa viðskiptavini sína um söfnun og förgun úr sér genginna vara, hvar hægt er að skila þeim og að það sé neytendum að kostnaðarlausu. Margir framleiðendur eru þegar farnir að setja slíkar upplýsingar í bæklinga með vörum en þar sem slíkt er ekki fyrir hendi þarf að bæta úr. Framleiðendur og innflytjendur geta gert það með því að setja upp almennar upplýsingar til viðskiptavina sinna t.d. með auglýsingu við afgreiðslukassa, á vörurnar sjálfar, við hillur þar sem vörurnar eru, á vefsíðu, kassastrimil eða með öðrum hætti en þó þannig að upplýsingarnar verði sýnilegar viðskiptavinum.

Það er undir aðilum á markaði komið hvernig þeir kjósa að setja þessar upplýsingar fram en Umhverfisstofnun gefur fyrirtækjum hér nokkur dæmi um texta sem þau geta nýtt sér.

„Flokkum og skilum án endurgjalds raf- og rafeindatækjum til endurvinnslu og drögum þannig úr ofnýtingu auðlinda. Mörg raftæki innihalda hættuleg spilliefni sem meðhöndla þarf með viðeigandi hætti auk fágætra málma sem nýst geta aftur.“

"Rafhlöður og rafgeymar geta innihaldið efni s.s. blý, kadmíum og kvikasilfur sem geta verið skaðleg heilsu okkar og umhverfi. Skilum alltaf vörunum eftir notkun til okkar (ef innflytjandi/framleiðandi er sölu- og dreifingaraðili líka),  móttökustöðva sveitarfélaga eða til spilliefnamóttöku - neytendum að kostnaðarlausu"

"Setjum ekki hættuleg mengandi efni út í náttúruna - Flokkum og skilum rafhlöðum og rafgeymum – neytendum að kostnaðarlausu"

"Rafhlöður og rafgeymar eru spilliefni og mega ekki fara í almennt sorp. Hjálpumst öll að við að flokka og skila. Þú mátt skila vörunum til okkar, móttökustöðva sveitarfélaga eða spilliefnamóttöku og það kostar þig ekki neitt."

"Þú mátt skila rafhlöðum og rafgeymum hér"

Samkvæmt reglugerð nr. 442/2015 ber framleiðendum og innflytjendum raf- og rafeindatækja að skrá sig í skráningarkerfi í umsjá Umhverfisstofnunar. Umhverfisstofnun er heimilt að notast við upplýsingar frá tolla- og skattayfirvöldum um greiðendur úrvinnslugjalds og sækir þær upplýsingar frá viðeigandi yfirvöldum.  Er þetta gert til að hægt sé að greina betur magn þessara tækja og úrvinnslu og meðhöndlun sem úrgangs. 

Skrá yfir framleiðendur og innflytjendur

Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira