Mengun hafs og stranda

Lífríki hafsins er mikilvæg uppspretta fæðu fyrir mannkynið og sjósókn er gjarnan mikilvægasta atvinnugrein samfélaga við ströndina og jafnvel heilu þjóðanna. Mengun hafsins getur haft víðtæk áhrif. Breyting á efnasamsetningu og lífríki hafsins hefur ekki bara áhrif á veiðar og afkomu fólks heldur í raun allt líf á jörðinni. Mörg mengunarefni eru alvarleg ógn við heilsu þeirra sem neyta sjávarfangs sem mengað er þessum efnum.

Strendur eru mikilvægar vegna mikillar framleiðni í fjöru og á grunnsævi. Mikill fjöldi fugla sækir fæðu sína í fjöru, sumar tegundir fugla halda til í fjöru að vetri til og dreifast svo upp á land á sumrin. Lífríki fjörunnar er viðkvæmt fyrir hvers konar mengun á öllum árstímum þar sem fjaran er virk allan ársins hring.

Umhverfisstofnun hefur umsjón með vörnum gegn mengun hafs stranda, með það að markmiði að vernda hafið og strendur landsins gegn mengun og athöfnum sem stofnað geta heilbrigði manna í hættu, skaðað lifandi auðlindir hafsins og raskað lífríki þess, spillt umhverfinu eða hindrað lögmæta nýtingu hafs og stranda.

Mengun hafsins getur haft víðtæk áhrif. Mengunarefni berast til sjávar frá landi sem loftborin mengun (með ryki, úrkomu eða sem uppgufuð efni eða efnasambönd) og með frárennsli frá almennum fráveitum, fyrirtækjum eða öðru afrennsli af landi. Mengun berst einnig í hafið frá starfsemi á hafinu, vegna reksturs skipa og losunar á úrgangsefnum í hafið. Af allri þeirri mengun sem berst til sjávar eru um 80% upprunnin frá starfsemi í landi (frárennsli af landi og loftborin mengun). Því er ljóst að ef árangur á að nást í að verja hafið gegn mengun er árangursríkast að beina athyglinni að starfsemi í landi.

Strönd á íslandiBreyting á efnasamsetningu og lífríki hafsins hefur ekki aðeins áhrif á veiðar og afkomu, heldur einnig loftslag og veðurfar, og þar með á allt líf á jörðinni. Mengunarefni sem streyma til sjávar eru alvarleg ógn við heilsu þeirra sem neyta sjávarfangs. Sum þessara efna berast langar vegalengdir með vindum eða straumum. Alþjóðlegt samstarf er því sérstaklega mikilvægt í baráttunni við mengun hafs og stranda.

Íslendingar hafa stært sig af heilnæmu og tæru hafi og hreinum ströndum. Sýnt hefur verið fram á að með rannsóknum að sú fullyrðing er um margt á rökum reist. Sömu rannsóknir hafa einnig sýnt að víða getum við tekið okkur á og gert betur. Íslensk stjórnvöld hafa sett sér það markmið að Ísland verði í fylkingarbrjósti í baráttunni við mengun heimshafanna. 

Auk beinna óhappa mengast sjór af losun efna við rekstur skipa eins og t.d. hreinsun tanka, losun kjölfestu og dælingu úr austri. Mengunarefni frá skipum eru mjög breytileg að magni og mismunandi hversu hættuleg þau eru fyrir lífríki hafsins. Að magni til og útliti er það hráolía og efni unnin úr henni sem valda mestum áhrifum. Hættuleg efni sem flutt eru á sjó eru þó mörg hver mun skaðlegri umhverfinu en olían. Sum hafa uppsöfnunaráhrif langt umfram þau hættumörk sem sett eru fyrir heilsu manna, meðan önnur menga fisk og gera hann óhæfan til neyslu.

Alþjóðasiglingamálastofnunin (IMO) er ein af alþjóðastofnunum Sameinuðu þjóðanna og var stofnuð árið 1958. Helsta hlutverk stofnunarinnar er að vinna að verndun hafsins, hafa eftirlit með mengun sjávar frá skipum, og fylgjast með öryggi og hagkvæmni í siglingum. Stofnunin sér m.a. um framkvæmd á þeim alþjóðasamningum er varða varnir gegn mengun hafsins. Þar má t.d. nefna samninginn um varnir gegn mengun sjávar frá skipum (MARPOL). Hann er einn mikilvægasti samningurinn sem gerður hefur verið varðandi varnir gegn mengun sjávar. Hann tekur á málum er varðar mengun frá skipum.

Á hverju ári verður olíuóhapp af völdum olíuflutningaskipa. Flest óhöppin valda minniháttar olíumengun. Stór olíuslys eru sjaldgæf en geta valdið miklum umhverfisspjöllum, þar sem þau verða yfirleitt við hafnir og strandir. Slík slys eru oft mjög áberandi í augum almennings. Þau skýra aftur á móti aðeins lítinn hluta af þeirri olíu sem fer í hafið á ári hverju. 

Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira