Af hverju

Hluti jarðarinnar séð utan úr geimJörðinni má á ýmsan hátt líkja við gróðurhús. Lofthjúpur jarðar gegnir svipuðu hlutverki og glerið í gróðurhúsinu. Hann hleypir greiðlega í gegnum sig sýnilegri sólargeislun og heldur inni miklum hluta varmageislunarinnar sem berst frá yfirborði jarðar. Þannig dregur lofthjúpurinn úr varmatapi frá jörðinni. Þessi áhrif lofthjúpsins á hitastig og loftslag á jörðinni eru nefnd gróðurhúsaáhrif. Án gróðurhúsaáhrifa væri meðalhitastig á jörðinni í kringum -19°C í stað +14°C, eins og það er nú. Gróðurhúsaáhrifin eru þannig forsenda fyrir lífi á jörðinni í núverandi mynd.

Aukin gróðurhúsaáhrif valda hnattrænni hlýnun og loftslagsbreytingum. Afleiðingar loftslagsbreytinga á jörðinni eru meðal annars þær að gróðurbelti færast til, breytingar verða á úrkomumynstri, yfirborð sjávar hækkar og flóðahætta eykst á ýmsum frjósömum og þéttbýlum svæðum. Auk þess kunna að verða breytingar á lífsskilyrðum í sjó vegna breytinga á straumum, sýrustigi og seltu. Óvíst er hvaða afleiðingar þetta mun hafa fyrir mannkynið, en að líkindum munu loftslagsbreytingar og afleiðingar þeirra auka mjög á vandann sem nú þegar steðjar að mannkyninu vegna mikillar fjölgunar jarðarbúa.

Hve mikil hnattræn hlýnun af mannavöldum verður og alvarleiki afleiðinga af loftlagsbreytingum ræðst að miklu leyti af þróun í útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Því þurfum við að taka höndum saman um að draga úr losuninni eins og hægt er.

Áhrif af losun og uppsöfnun gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu eru hnattræn og koma því öllum við. Yfirvofandi loftslagsbreytingar af þessum völdum er eitt mest aðkallandi umhverfismál samtímans og eiga yfirvöld verðugt verkefni fyrir höndum að finna leiðir til að stýra þróun samfélagsins í sjálfbærari farveg. Öll getum við lagt okkar af mörkum til að minnka álagið á umhverfið og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Lausnirnar eru til staðar, bæði framkvæmanlegar og hagkvæmar. Með tiltölulega einföldum breytingum á daglegum venjum getum við sjálf dregið umtalsvert úr neikvæðum áhrifum okkar á umhverfið.

Á Íslandi höfum við þá sérstöðu að rafmagnsframleiðslu og orkunotkun til húshitunar eru umhverfisvænar og losa tiltölulega lítið magn af gróðurhúsalofttegundum. Aftur á móti eru samgöngur hér nær eingöngu knúnar með brennslu jarðefnaeldsneytis og skapa stóran hluta (20%) þeirrar losunar gróðurhúsalofttegunda sem verður á Íslandi. Innkaup á vörum og neysla (er hægt að setja inn slagorðin: nota minna, endurnota, endurvinna?) eru líklega sá hluti heimilishaldsins, fyrir utan samgöngurnar, sem veldur hvað mestri losun gróðurhúsalofttegunda. Og þá sérstaklega ef tekin er með í reikninginn sú losun sem verður í framleiðslulandinu og við flutninga til Íslands. Að þessum þætti ættum við Íslendingar að huga sérstaklega að þar sem mjög stór hluti þeirra vara sem við neytum er innfluttur. Ekki er aðeins losun gróðurhúsalofttegunda sem af þessu hlýst neikvæður fylgifiskur heldur eykur innflutningur einnig á útstreymi gjaldeyris og hefur neikvæð áhrif á vöruskiptajöfnuð landsins.

Vissir þú?

Þjóðir heims, Ísland þar á meðal, hafa skuldbundið sig til að sporna við losun gróðurhúsalofttegunda samkvæmt Kýótó-bókuninni. Aðgerðaáætlun miðar að því að á árunum 2008 til 2012 skuli árleg losun á Íslandi ekki vera meira en 10% hærri en árið 1990 (að undanskilinni losun sem fellur undir íslenska ákvæðið) og að árið 2050 hafi verið dregið úr losun um 50-75% miðað við árið 1990. Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi hefur aukist um 43% milli áranna 1990 og 2008, en með því að nýta undanþáguákvæði vegna iðnaðaruppbyggingar (íslenska ákvæðið – setja tengingu) reiknast aukningin um 10%.

Innflutningur á orku eins og olíu eykur útstreymi gjaldeyris og hefur neikvæð áhrif á vöruskiptajöfnuð landsins. Á undanförnum árum hefur olíuverð hækkað ört og flest bendir til þess að það eigi enn eftir að hækka á komandi árum. Það sparast því mikið fé ef unnt er að nýta innlenda orkugjafa í meira mæli og nýta orkuna í jarðefnaeldsneyti betur. Þannig má draga úr olíuinnkaupunum. Það er þess vegna allra hagur að spara orku hvort heldur sem hún er innlend eða innflutt. Meðalheimili á Íslandi eyðir árlega í kringum 300-600 þúsund krónum í orkukaup. Með auðveldum hætti má draga verulega úr þessum kostnaði með því að spara orku í formi hita, rafmagns og olíu. Gróðurhúsaáhrifin eru hnattræn mengun og því skiptir máli að draga úr þeim hvar sem hægt er. Ísland hefur tækifæri og náttúrulegt forskot til að vera til fyrirmyndar í loftslagsmálum, en þá þurfum að söðla um í samgöngumálum. (Orkusetur)

Þó að við búum svo vel hér á landi að eiga nægar orkulindir í fallvötnum og jarðhita er ekki þar með sagt að þær séu óþrjótandi og eilífar. Með því að nýta sem best innlenda orku fáum við meira út úr þeim fjárfestingum sem liggja í orkumannvirkjum landsins en slíkar fjárfestingar auka á skuldir þjóðarinnar auk þess sem meira þarf af útflutningstekjunum til að borga þær. Því betur sem við nýtum þessar auðlindir því meiri verður arðurinn af þeim. Auk þess eykur skynsöm notkun endingartíma raftækja og -vara sem aftur dregur úr losun gróðurhúsalofttegunda vegna nýrrar framleiðslu og flutnings. Virkjum inn á við! (orkusetur)

Bifreiðaeign landsmanna árið 2012 var rúmlega 300.000 bílar og hefur nærri tvöfaldast frá árinu 1995. 

Fjöldi fólksbifreiða á Íslandi á hverja 1000 íbúa er með því hæsta sem gerist í heiminum og hefur meira en tvöfaldast síðustu 30 árin. 

Ferð með flugi til Kaupmannahafnar fram og til baka veldur um 860 kg útblæstri af CO2 á hvern farþega. 

Kárahnjúkavirkjun getur framleitt nægt rafmagn fyrir 50 milljónir sparpera sem loga myndu allan sólarhringinn. 

Losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi jókst um 30% á tímabilinu 1990 til 2010. 

Hverju togveiddu kg af þorski fylgir tæplega 2 kg útblástur af CO2. 

Íslendingar eiga heimsmet í álframleiðslu á íbúa. Við framleiðslu á 1 tonni af áli myndast um 1,7 tonn af gróðurhúsalofttegundum. Þá er miðað við að orkan komi frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Komi orkan frá jarðgasi losna um 9,5 tonn af gróðurhúsalofttegundum á hvert framleitt áltonn. 

Gróður bindur CO2 í andrúmsloftinu og draga þar af leiðandi úr styrk gróðurhúsaloftegunda. Á vefsíðunni www.kolvidur.is má finna hve mörg tré þarf að gróðursetja til að kolefnisjafna þinn ársakstur.

Mynd sem fylgir - Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira